Dzisiaj 24 października 2025, Komisja Europejska zakończyła konsultacje publiczne dotyczące projektu Digital Fairness Act (DFA), którego celem jest dostosowanie prawa konsumenckiego do wyzwań cyfrowego świata. Projekt ten ma na celu wzmocnienie ochrony konsumentów, w szczególności małoletnich, w środowisku cyfrowym oraz zapewnienie uczciwej konkurencji dla przedsiębiorców działających na jednolitym rynku Unii Europejskiej.
Potrzeba regulacji
Z przeprowadzonej przez Komisję oceny („Digital Fairness Fitness Check”) wynika, że konsumenci tracą rocznie co najmniej 7,9 miliarda euro z powodu nieuczciwych praktyk online. Wskazano również na istniejące luki regulacyjne, brak jasności prawnej oraz trudności w egzekwowaniu przepisów. Dynamiczny rozwój e-commerce, sztucznej inteligencji oraz działalności influencerów generuje nowe ryzyka, które wymagają reakcji legislacyjnej.
Zgodnie z projektem konsumenci mają być zbyt często narażeni na praktyki takie jak zwodnicze lub manipulacyjne projektowanie interfejsów (dark patterns), uzależniające funkcje, nieuczciwe praktyki personalizacji wykorzystujące podatności konsumentów, wprowadzający w błąd marketing influencerów oraz trudności w zarządzaniu umowami cyfrowymi.
Zakres konsultacji
Zakres konsultacji obejmował szereg obszarów problemowych, w tym manipulacyjne projektowanie interfejsów użytkownika (tzw. dark patterns), uzależniające funkcje w aplikacjach i serwisach cyfrowych (np. autoplay, infinite scroll), kontrowersyjne mechanizmy w grach cyfrowych (loot boxy, mikropłatności), personalizację reklam i cen na podstawie danych osobowych, ukryty marketing influencerów, nieuczciwe praktyki cenowe (drip pricing, dynamiczne ceny), trudności związane z cyfrowymi umowami (np. automatyczne przedłużenia subskrypcji), a także propozycje uproszczeń regulacyjnych dla przedsiębiorców.
Według projektu uzależniające funkcje projektowe w produktach cyfrowych to takie, które sprawiają, że konsumenci spędzają więcej czasu i pieniędzy online niż zamierzali, np. nieskończone przewijanie, znikające treści, autoplay, kary za brak aktywności czy algorytmy rekomendacji zwiększające zaangażowanie. Z kolei konsumenci powinni mieć łatwą funkcjonalność (np. link anulujący lub przycisk) na interfejsie sprzedawcy, aby skorzystać z prawa do anulowania umowy online. Z kolei zgodnie z projektem sprzedawcy powinni zapewnić 'uczciwość poprzez projekt’ (fairness by design), czyli podejmować techniczne i organizacyjne środki w celu uwzględnienia ochrony konsumentów na wszystkich etapach projektowania produktu lub usługi.
Wyzwania i słabe punkty projektu DFA
Pomimo ambitnych założeń, projekt Digital Fairness Act mierzy się z istotnymi wyzwaniami, na co warto zwrócić uwagę. Są to zwłaszcza:
- Brak jednolitej definicji „dark patterns” – różne akty prawne UE (DSA, UCPD, AI Act) posługują się odmiennymi opisami tych praktyk, co prowadzi do niejasności interpretacyjnych i utrudnia egzekwowanie przepisów.
- Fragmentacja regulacyjna – wiele przepisów dotyczących nieuczciwych praktyk cyfrowych znajduje się w różnych aktach prawnych (DSA, DMA, AI Act, CRD, UCPD), co powoduje brak spójności i ryzyko nieskutecznego egzekwowania.
- Nadmierna zależność od oceny „case-by-case” – zamiast jasnych zakazów, wiele regulacji wymaga indywidualnej oceny, co może prowadzić do rozbieżności w stosowaniu prawa.
- Ryzyko ograniczenia innowacji – przedstawiciele branży cyfrowej ostrzegają, że zbyt szerokie zakazy mogą utrudnić stosowanie legalnych technik perswazyjnych i hamować rozwój innowacyjnych rozwiązań.
- Założenie racjonalności konsumenta – obecne prawo konsumenckie UE zakłada, że konsumenci podejmują racjonalne decyzje, co nie uwzględnia wpływu manipulacyjnych technik projektowych na ich zachowania.
Znaczenie udziału w konsultacjach
Udział w konsultacjach publicznych daje zawsze możliwość realnego wpływu na kształt przyszłego prawa UE, zgłoszenia konkretnych problemów i propozycji rozwiązań, ochrony interesów konsumentów oraz zapewnienia równych warunków konkurencji dla uczciwych przedsiębiorców. Konsultacje były otwarte przez 12 tygodni i dostępne we wszystkich językach urzędowych Unii Europejskiej.
W konsultacjach różne organizacje podkreślały potrzebę ochrony małoletnich przed manipulacyjnymi praktykami reklamowymi, konieczność rozróżnienia między produktami regulowanymi (np. suplementy diety) a niezdrową żywnością czy wyrobami tytoniowymi, oraz popierają podejście oparte na analizie ryzyka.
Ważnym głosem było podkreślenie konieczności wyraźnego oznaczenia treści influencerów jako reklamy, a także oznaczania i ograniczeń dla twierdzeń terapeutycznych, narracji o szybkiej utracie wagi lub modyfikacji ciała. Postuluje się także wprowadzenie ograniczeń dla bezpośrednich wezwań do dzieci oraz oznaczania dla retuszowanych/AI obrazów ciała, powinno być ograniczone we wszystkich kategoriach. Zwraca się uwagę, że personalizowana reklama wykorzystująca szczególne kategorie danych osobowych powinna być ograniczona.
Kto powinien się przygotować i jak?
Projekt DFA dotyczy szerokiego spektrum branż, które prowadzą działalność online lub wykorzystują dane konsumenckie:
- Branża e-commerce – sklepy internetowe, platformy sprzedażowe, porównywarki cen.
- Branża technologiczna – twórcy aplikacji, platform cyfrowych, systemów rekomendacyjnych.
- Branża gier i rozrywki – producenci gier, aplikacji mobilnych, serwisów streamingowych.
- Branża reklamowa i marketingowa – agencje reklamowe, influencerzy, platformy społecznościowe.
- Branża suplementów diety i produktów zdrowotnych – szczególnie w kontekście reklamy skierowanej do małoletnich.
Niezależnie od przyszłej treści aktu już teraz warto przeanalizować obecne praktyki marketingowe i projektowe pod kątem zgodności z zasadami „uczciwości cyfrowej”. Ważne, aby przygotować się na nowe obowiązki informacyjne i techniczne, np. dotyczące personalizacji, zgód użytkownika, funkcji anulowania.
Wczesne przygotowanie pozwoli nie tylko uniknąć sankcji, ale także zbudować przewagę konkurencyjną w nowym otoczeniu regulacyjnym.
Rola AJ LAW w procesie legislacyjnym
Kancelaria AJ LAW aktywnie śledzi zmiany legislacyjne na poziomie Unii Europejskiej, w tym projekt Digital Fairness Act. Nasz zespół wspiera klientów w przygotowaniu stanowisk do konsultacji publicznych, analizie ryzyk regulacyjnych oraz dostosowaniu działalności do nadchodzących zmian prawnych. Oferujemy doradztwo w zakresie zgodności z przyszłymi regulacjami DFA oraz innymi aktami prawnymi dotyczącymi środowiska cyfrowego. Zapraszamy do kontaktu w sprawie indywidualnego wsparcia prawnego: office@ajlaw.pl