12–16 października 2026 r. obchodzony będzie w Polsce Tydzień Mediacji, którego kulminacją jest przypadający 15 października Międzynarodowy Dzień Mediacji. To okazja, by przypomnieć, że konflikt nie zawsze musi prowadzić do wieloletniego postępowania sądowego. W wielu przypadkach drogą do rozwiązania sporu może być rozmowa, negocjacje i – jeśli strony potrzebują wsparcia osoby trzeciej – mediacja.
Co to jest mediacja?
Mediacja jest dobrowolnym i poufnym sposobem rozwiązywania sporów, w którym neutralny i bezstronny mediator pomaga stronom w komunikacji i wypracowaniu rozwiązania, nie narzucając własnej decyzji. Jej istotą nie jest wskazanie, kto ma rację, lecz stworzenie warunków do znalezienia rozwiązania, które strony będą gotowe zaakceptować.
Nie każdy spór musi zakończyć się w sądzie
W praktyce spór często zaczyna się od różnicy stanowisk, niewłaściwie przeprowadzonej rozmowy albo braku możliwości znalezienia rozwiązania, które uwzględnia interesy obu stron. Z czasem konflikt może jednak eskalować – a wtedy coraz trudniej spojrzeć na sprawę z perspektywy innej niż własna.
Mediacja pozwala zatrzymać ten proces.
Jej dużą wartością jest elastyczność. Strony nie muszą ograniczać się wyłącznie do rozwiązań, które mogłyby zostać narzucone przez sąd. Mogą wspólnie ustalić sposób zakończenia sporu, uwzględniając również kwestie biznesowe, organizacyjne czy relacyjne, które nie zawsze mieszczą się w ramach klasycznego rozstrzygnięcia prawnego.
To szczególnie istotne w sporach gospodarczych. Jeżeli strony zamierzają nadal współpracować, wygrana jednej z nich w postępowaniu sądowym nie zawsze oznacza najlepszy rezultat. Czasem większą wartością jest znalezienie rozwiązania, które pozwoli zakończyć konflikt i jednocześnie zachować relację biznesową.
Mediacja wymaga więcej niż znajomości przepisów
Skuteczna mediacja nie polega na przeniesieniu postępowania sądowego do innego pomieszczenia. Nie chodzi również o to, aby każda ze stron po prostu jeszcze raz przedstawiła swoje argumenty.
W mediacji znaczenie ma umiejętność słuchania, rozpoznania rzeczywistych interesów stron i poszukiwania rozwiązań wykraczających poza ich początkowe stanowiska.
Dlatego w praktyce nie zawsze oczywiste rozwiązanie okazuje się najlepszym. Czasami znaczenie ma sposób prowadzenia rozmowy, kolejność omawiania poszczególnych kwestii czy nawet miejsce spotkania. Mediacja daje przestrzeń na rozwiązania, których trudno byłoby oczekiwać w sformalizowanym postępowaniu.
Wymaga to jednak otwartości. Jeżeli każda ze stron koncentruje się wyłącznie na udowodnieniu, że to ona ma rację, osiągnięcie porozumienia staje się znacznie trudniejsze. Celem mediacji nie jest bowiem „wygranie” z drugą stroną, lecz znalezienie sposobu na zakończenie konfliktu.
W jakich sprawach mediacja może pomóc?
Mediacja znajduje zastosowanie w wielu rodzajach sporów – zarówno tych, które już trafiły do sądu, jak i tych, które można rozwiązać bez wszczynania postępowania.
W praktyce może dotyczyć m.in.:
- sporów gospodarczych i kontraktowych – np. dotyczących wykonania lub rozwiązania umowy, rozliczeń czy współpracy między kontrahentami;
- sporów pracowniczych i konfliktów wewnątrz organizacji – pomiędzy pracownikami, członkami zespołów czy pracownikami a pracodawcą;
- własności intelektualnej – w tym sporów dotyczących praw autorskich, znaków towarowych, patentów czy licencji;
- sporów dotyczących nieuczciwej konkurencji i reklamy;
- sporów finansowych – dotyczących płatności, zobowiązań, rozliczeń czy warunków ich spłaty;
- spraw z obszaru life sciences i healthcare – w tym sporów związanych ze współpracą biznesową, odpowiedzialnością za produkt, badaniami czy prawami własności intelektualnej;
- sytuacji kryzysowych, w których szybkie porozumienie z kontrahentem lub innym uczestnikiem rynku może ograniczyć skalę strat.
Mediacja może być również elementem szerszej strategii negocjacyjnej. W wielu sytuacjach warto rozpocząć od próby polubownego rozwiązania problemu, zanim konflikt przerodzi się w formalny spór.
Co daje stronom mediacja?
Jedną z najważniejszych zalet mediacji jest to, że strony zachowują wpływ na sposób zakończenia konfliktu. W postępowaniu sądowym ostateczna decyzja należy do sądu. W mediacji rozwiązanie pozostaje w rękach uczestników sporu.
Może to oznaczać:
- większą elastyczność – strony mogą wypracować rozwiązanie dopasowane do ich rzeczywistych potrzeb;
- oszczędność czasu i kosztów – polubowne zakończenie sporu może ograniczyć konieczność prowadzenia długotrwałego postępowania;
- ochronę relacji – szczególnie istotną, gdy strony chcą nadal współpracować;
- poufność – pozwalającą prowadzić rozmowy bez publicznego charakteru właściwego dla wielu postępowań sądowych;
- większą kontrolę nad rezultatem – ponieważ ugoda jest efektem porozumienia stron, a nie jednostronnego rozstrzygnięcia.
Nie oznacza to oczywiście, że mediacja zawsze doprowadzi do ugody. Jej wartością może być jednak również samo stworzenie przestrzeni do rozmowy i zweryfikowania, czy osiągnięcie porozumienia jest w danej sprawie możliwe.
Mediatorka sądowa w kancelarii AJ LAW Uchańska Diskau
Warto dodać, że dr Joanna Uchańska, radczyni prawna i partnerka AJ LAW, jest mediatorką sądową przy Sądach Okręgowych w Warszawie, Krakowie, Katowicach, Poznaniu, Lublinie oraz Gdańsku
W tym tygodniu obchodzony jest Międzynarodowy Tydzień Mediacji. Jeśli chcesz dowiedzieć się, czy Twój spór może zostać rozwiązany w drodze mediacji, lub potrzebujesz wsparcia w jej przeprowadzeniu — zapraszamy do kontaktu z zespołem AJ LAW. Wierzymy, że prawo może łączyć, a nie dzielić — a mediacja to jedno z najskuteczniejszych narzędzi w tym procesie.
Zapraszamy do kontaktu pod adresem e-mail: juchanska@ajlaw.pl